O Kościele Akademickim

Kościół pod wezwaniem Ducha Świętego, znajdujący się dziś pod opieką Towarzystwa Jezusowego, pierwotnie był świątynią ewangelicką. Po tzw. tumulcie toruńskim w 1724 r., gdy protestanci utracili kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, podjęto starania o budowę nowej świątyni. Kamień węgielny pod budowę kościoła Świętego Krzyża położono w 1743 r. Świątynia miała powstać według projektu architekta z Drezna Andrzeja Adama Baehra. Jednak niedługo potem budowę wstrzymano, a ostatecznie zezwolono na jej kontynuację w 1754 r., pod warunkiem, że będzie przypominała raczej dom modlitwy, oratorium, aniżeli kościół. Dlatego pierwotnie nie zbudowano wieży. Autorem nowego projektu był pochodzący z Torunia architekt, Efraim Schroeger, budową zaś kierował inżynier wojskowy August Konrad Hoffmann. Wykorzystano powstałe wcześniej fundamenty. Uroczyste poświęcenie domu modlitwy, który nie wyróżniają się szczególnie wśród zabudowy miejskiej, nastąpiło w 1756 r. Budynek był przeznaczony dla 1300 osób. W kolejnych latach znany gdański organmistrz Fryderyk Rudolf Dalitz zbudował wspaniałe organy. Wnętrzu nadano styl rokokowy.

Ten dom modlitwy coraz bardziej przyjmował charakter świątyni, która rozwijała się służąc toruńskim ewangelikom. W XIX stuleciu przechodziła wiele remontów – wnętrze, zgodnie z praktyką protestancką – pobielono, usunięto mur otaczający kościół. Na lata 1897–1899 przypada budowa zwieńczonej wysokim hełmem wieży, według projektu niemieckich architektów Carla Schaefera i Hugo Hartunga. Licząca 64 m. wysokości wieża, zakończona strzelistym hełmem sprawia, że kościół jest doskonale widoczny w panoramie Torunia.

Od 1945 r. świątynię objęli jezuici, którzy nadali jej wezwanie Ducha Świętego. W czasie kolejnych remontów usunięto część empor, wstawiono nowe witraże, odrestaurowano ołtarz główny, dodano ołtarze boczne i figury, a w północno-zachodnim narożniku powstała kaplica adoracji Najświętszego Sakramentu. W nocy z 8 na 9 maja 1989 r. z niewyjaśnionych do końca przyczyn wybuchł pożar, który zniszczył zabytkowe organy i malowidła za ołtarzem.

W lutym 2004 r. sprowadzono 63 głosowy instrument, pochodzący z ewangelickiego kościoła w Duisburgu w Niemczech. W następnych latach szczęśliwie zakończono odbudowę organów oraz prace przy polichromii. W okresie 2009-2012 miały miejsce gruntowne prace konserwatorskie i restauratorskie, którym poddano kościół z wieżą, stolarkę drzwiową i okienną, a także ambonę, żyrandol i kropielnicę. Odnowiona świątynia cieszy dziś licznie odwiedzających to miejsce wiernych i gości.